SAMTÖK TÓNLISTARRÉTTHAFA | ICELANDIC MUSIC ASSOCIATION

Tónlist á netinu

Internetið tengir saman milljónir tölva um allan heim með sameiginlegum staðli fyrir tölvusendingar. Það er hraðbraut stafrænna upplýsinga, t.d. texta, mynda og hljóðs, og aðgengilegt áskrifendum um allan heim.

Það á enginn sérstakur internetið. Í raun má kalla það almenningseign. Allir geta sent frá sér og tekið á móti upplýsingum um netið, og því halda margir að þeir hafi fullkomlega frjálsar hendur til að gera það sem þeim sýnis. En þannig er því ekki varið. Ekki heldur þegar um er að ræða tónlist á netinu.
Þú mátt hlusta og afrita til einkanota

Ef þú ætlar að gera eitthvað annað og meira en að hlusta á tónlist og afrita fyrir sjálfan þig og fjölskyldu þína, þarftu að hafa til þess leyfi frá rétthöfunum. Að vera rétthafi þýðir að viðkomandi á einkarétt á því að gera afrit af tónlistinni, nema til einkanota, og gera hana aðgengilega öðrum.Engir aðrir mega því ráðstafa tónlist, nema rétthafarnir hafi gefið til þess leyfi. Um þetta er kveðið á í höfundalögum.

Rétthafar tónlistar - hverjir eru það?
Rétthafar að tónlist bæði á netinu og annars staðar eru þeir sem skapa hana, (höfundarnir), þeir sem flytja hana, (flytjendurnir), og útgefendur (hljómplötuframleiðendur).

Höfundar
Skapandi listamenn á tónlistarsviðinu eru þeir sem semja tónlist og texta. Þessi tónskáld og textahöfundar eru höfundar tónlistarinnar og eiga því réttinn að verkum sínum. Réttur til að leika tónlist opinberlega og hljóðrita þau er falinn samtökunum STEF og NCB.

Flytjendur
Túlkandi listamenn á tónlistarsviðinu eru þeir sem flytja tónlistina. Það geta verið söngvarar, hljóðfæraleikarar, hljómsveitir o.s.frv. Túlkandi listamenn eiga réttinn á flutningi sínum. Fulltrúar þeirra eru meðal annar FÍH, Félag íslenskra hljómlistarmanna, FÍT, Félag íslenskra tónlistarmanna og FÍL, Félag íslenskra leikara.

Hljómplötuframleiðendur
Hljómplötuframleiðendur eru þeir sem standa að útgáfu á tólistinni t.d. á geislaplötum eða CD-Rom diskum. Hljómplötuframleiðendurnir eiga réttinn á upptökunni og samtök þeirra eru kölluð SHF, Samband hljómplötuframleiðenda.

Að hafa afkomu sína af tónlist og réttindum
Skapandi og túlkandi listamenn, svo og hljómplötuframleiðendur, hafa framfærslu sína af tónlist að svo miklu marki sem það er hægt. Þar skiptir meginmáli að réttindi þeirra séu virt. Ekki dettur fólki t.d. í hug að það geti flutt inn í sumarbústað sem það ekki á án leyfis.Fyrst spyr maður eigandann um leyfi. Stundum fæst það, stundum ekki, og oft þarf að borga leigu. Nákvæmlega það sama gildir um tónlistina. Langi þig til að nota tónlist á netinu, verður þú fyrst að fá til þess leyfi og oftast þarf líka að greiða fyrir afnotin.

Hvað má ég?
Má ég hlusta á tónlist á netinu og afrita hana?
Já, þú mátt hlusta og flytja tónlistina yfir til þín (download), en ekki gera afrit nema fyrir sjálfan þig og þína fjölskyldu. Fyrir heimild til að afrita til einkanota á tölvudisk hefur þú greitt sérstakt höfundarréttargjald þegar þú keyptir diskinn.

Má ég setja tónlist inn á heimasíðuna mína?
Já, ef þú hefur sótt um leyfi til þess. Hvort sem þú ætlar að nota tónlistina fyrir sjálfan þig eða í sambandi við viðskipti eða eitthvað annað, þarftu í öllum tilvikum að fá leyfi hjá viðkomandi rétthöfum.

Má ég setja brot úr verkum inn á netið?
Já, ef þú hefur fengið leyfi til þess. Brot úr verkum, óháð tímalengd, eru líka vernduð af höfundalögum.

Má ég tengjast heimasíðum annarra sem eru með tónlist?
Já, ef eigandi heimasíðunnar sem þú tengist hefur áður sótt um leyfi og fengið hjá rétthöfunum. Ef þú tengist heimasíðum, sem eru með tónlist án leyfis eða bjóða til kaups ólögleg hljóðrit (sjóræningjaútgáfur), telst þú meðsekur í ólöglegu athæfi.

Má ég setja nótur inn á heimasíðuna mína?
Já, ef þú hefur sótt um sérstakt leyfi frá höfundinum eða forlagi hans.

Má ég setja MIDI-skrár á Internetið?
Já, ef þú hefur sótt um og fengið leyfi. Í öllum tilvikum þegar þú notar MIDI-skrár þarftu að sækja um leyfi frá höfundunum. Hafir þú ekki sjálfur hljóðritað tónlistina, þarftu líka að fá leyfi frá flytjendunum og hljómplötuframleiðanda ef um hann er að ræða.

Má ég setja upptöku af tónleikunum mínum inn á heimasíðuna mína?
Nei, ekki án þess að fá fyrst leyfi til þess frá höfundum tónlistarinnar og flytjendunum. Leyfið þarf að ná til sjálfrar upptökunnar. Hafa ber í huga að oft koma fleiri við sögu en þeir sem hér hafa verið nefndir, sem einnig þurfa að gefa leyfi sitt.

Má ég setja geislaplötusafnið mitt inn á netið?
Nei, þú mátt ekki einu sinni afrita það inn á tölvuna þína. Ekki heldur einstök lög. Í því felst afritun sem er ólögleg samkvæmt höfundalögum.

Má ég setja tónlist á netið í Mpeg-formi?
Nei, ekki nema þú hafir fengið til þess leyfi frá rétthöfunum. Það leyfi fæst afar sjaldan. Þú mátt við engar aðstæður senda tónlist í stafrænu formi til annarra án sérstaks leyfis.
Mikilvægast er að muna að þú þarft að sækja um leyfi til þrenns konar rétthafa: höfunda, flytjenda, framleiðanda.
Hafðu sömuleiðis alltaf í huga að ólögleg afnot af tónlist geta haft í för með sér ýmisskonar viðurlög, t.d. skaðabætur til rétthafa, lögbann og sektir.

Mundu - í tengslum við leyfi
Að skilmálar rétthafanna og aðferðir við að veita leyfi til að nota tónlist á netinu geta verið breytilegir. Ef þú ert í vafa um eitthvað, er rétt að leita nánari upplýsinga.
Að þú þarft að veita upplýsingar um hver tilgangurinn er með afnot af tónlistinni. Ef tónlistin tengist á einhvern hátt trúarbrögðum, stjórnmálum, klámi eða auglýsingum þarf að afla sérstaks leyfis.
Að þegar þú hefur fengið leyfi til að nota tónlist á netinu, ber þér skylda til að nafngreina þá sem hlut eiga að máli. Það á við um bæði skapandi og túlkandi listamenn.

Ef þú vilt fá að nota eitthvað fleira á netinu, svo sem umslag, ljósmyndir, grafík, brot úr kvikmyndum og þess háttar, þarftu líka sjálfur að sækja um leyfi til þess hjá rétthöfunum.

Það er ævinlega á þína ábyrgða sem eiganda heimasíðu eða notanda tónlistar á netinu að gengið hafi verið frá nauðsynlegum leyfum.

Hver er fulltrúi rétthafanna?
Fyrir skapandi listamenn/höfunda
STEF (Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar) eru samtök sem fyrir hönd tónskálda, textahöfunda og forleggjara fara með íslensk og alþjóðleg höfundarréttindi vegna opinbers flutning á tónlist.

NCB (Nordisk Copyright Bureau) fer með réttindi sem felast í að hljóðrita, fjölfalda og dreifa tónverkum á geislaplötum, CD-Rom og öðrum tónmiðlum, þar með talið að setja inn eða flytja yfir frá tölvu (uploading/downloading) NCB er samtök sem rekin eru sameiginlega af öllum norrænu stefjunum, þ.á m. STEFi.

Í stórum dráttum fara STEF og NCB í sameiningu með réttindavörslu allra íslenskra og erlendra verka. Allir sem leita eftir því og uppfylla vissa skilmála fá leyfi STEFs og NCB til að nota verkaskrá STEFs og NCB á internetinu. Ekki hefur þó enn verið gengið formlega frá samningi um þetta atriði, en með hliðsjón af öðrum samningum sem NCB hefur þegar gert má búast við að aðalatriðin í þeim samningi verði þessi:

  • Leyfi til þess að nota nánast öll verk sem til eru í heiminum.
  • Greiðsla gjalds sem í bili er fremur táknræn viðurkenning á réttindum. Sá sem ætlar að bjóða upp á tónlistina á netinu þarf að senda inn skýrslur um afnotin, m.a. um hvaða verk hafa verið notuð.
  • Að bjóða upp á tónverk í þeirri mynd sem gerir notandanum kleift að afla sér varanlegs eintaks af verkinu (downloading) er ekki innifalið í samningnum. Sé boðið upp á tónverk í t.d. Mpeg3-mynd þarf að afla sérstaks leyfis hjá STEFi og NCB.

Þegar gengið hefur verið frá samningnum verður hægt að skoða hann nánar á heimasíðum STEFs og NCB: www.stef.is / www.ncb.dk

Þar til af þessu verður er nauðsynlegt fyrir notendur að snúa sér beint til rétthafanna, þ.e. höfunda, flytjenda og útgefenda, til þess að fá leyfi fyrir tónlist sem þeir eiga ekki sjálfir.

Fyrir túlkandi listamenn/flytjendur
Réttindagæsla fyrir flytjendur er m.a. í höndum FÍH, Félags íslenskra hljómlistarmanna, FÍT, Félags íslenskra tónlistarmanna og FÍL, Félags íslenskra leikara. Leyfi til að nota tónlist á internetinu er veitt af FÍH fyrir hönd félaga í samtökunum. Stundum þarf að leita til einstakra flytjenda eftir leyfi. Almennt er hægt að fullyrða að því umfangsminni sem afnotin af tónlistin eiga að vera, því auðveldara er að fá leyfið Menn snúa sér til viðkomandi félags með tilliti til þess hvers konar tónlist þeir ætla að nota.

Fyrir hljómplötuframleiðendur
SFH (Samband hljómplötuframleiðenda) er fulltrúi innlendra útgefenda svo og erlendra á grundvelli aðildar sinnar og samstarfs við IFPI (International Federation of the Phonographic Industri). Einstakir útgefendur/hljómplötu- framleiðendur fara sjálfir með réttindi sín og ákveða skilmála fyrir leyfum til að nota tónlist þá sem þeir eiga útgáfuréttinn á. Sumir útgefendur gefa yfirleitt aldrei leyfi á meðan aðrir veita fúslega leyfi. Svona leyfi er oftast nær takmörkuð við hljóðprufu 30 sek. langa og þá eingöngu til hlustunar (streaming) en ekki í Mpeg-formi. Athygli er vakin á að oftast nær er ekki gefið leyfi til einstaklinga til að nota alþjóðlega popp- eða rokktónlist. Í stað þess bjóða hljómplötuframleiðendur a.m.k. erlendis, notendum að hlusta á tónlistina á heimasíðum sínum, sem t.d. er hægt að fá aðgang að í gegnum www.musik.org. Hins vegar getur verið auðveldara að fá leyfi fyrir eldri verkum og/eða íslenskum verkum.

Fyrir hljómplötuframleiðendur og flytjendur
Ef þú ert í vafa um hvaða flytjendur og/eða hljómplötuframleiðendur eiga í hlut, sést það yfirleitt á sjálfri geislaplötunni eða innlegginu. Sértu í vafa um hvaða flytjendur eða plötufyrirtæki þarf að biðja um leyfi getur þú snúið þér til SFH, Sambands flytjenda og hljómplötuframleiðenda.
SFH er sameiginleg innheimtustofnun sem fyrir hönd útgefenda og flytjenda fer með rétt til að innheimta fyrir opinberan flutning á tónlist sem gefin hefur verið út á geislaplötum og öðrum tónmiðlum. Heimasíða SFH er www.sfh.is